To była jedna z najważniejszych obietnic niemieckiego rządu i od 1 lipca 2026 roku staje się rzeczywistością. Bürgergeld, czyli dotychczasowy zasiłek obywatelski, zostaje całkowicie zastąpiony przez Grundsicherung. Dla milionów osób korzystających z pomocy społecznej – w tym wielu Polaków mieszkających w Niemczech – oznacza to surowsze zasady, szybsze sankcje oraz znacznie niższe limity oszczędności. Oto najważniejsze zmiany.
Zmiany w zasiłkach socjalnych w Niemczech od 1 lipca. Koniec Bürgergeld
Nowy system Grundsicherung zachowuje dotychczasową wysokość podstawowego świadczenia, jednak znacząco zaostrza warunki jego otrzymywania.
Osoby samotne nadal będą otrzymywać 563 euro miesięcznie. Państwo w dalszym ciągu pokryje koszty czynszu i ogrzewania, jednak już nie na dotychczasowych zasadach.
W przypadku Bürgergeld przez pierwszy rok pobierania świadczenia – tzw. okres ochronny – urząd pokrywał rzeczywiste koszty wynajmu mieszkania, nawet jeśli czynsz przekraczał lokalne limity. Dopiero po upływie roku sprawdzano, czy mieszkanie nie jest zbyt drogie lub zbyt duże.
Limit kosztów mieszkania będzie obowiązywał od pierwszego dnia
Po wprowadzeniu Grundsicherung okres ochronny formalnie pozostaje, ale wysokość refundowanego czynszu zostaje ograniczona już od początku. Limit będzie wynosił 150 proc. lokalnej stawki uznawanej za odpowiednią.
Przykład:
Jeżeli lokalny limit czynszu wynosi 600 euro, a beneficjent wynajmuje mieszkanie za 2000 euro miesięcznie, przez pierwszy rok urząd pokryje maksymalnie 900 euro (czyli 150 proc. limitu). Po upływie tego okresu refundacja spadnie do 600 euro.
Jeżeli urząd uzna, że właściciel pobiera czynsz przekraczający dopuszczalne stawki obowiązujące w danej miejscowości, beneficjent będzie zobowiązany zgłosić ten fakt właścicielowi oraz poinformować o tym Jobcenter. Do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia ewentualnego sporu sądowego urząd nadal będzie pokrywał pełne koszty mieszkania.
Szybsze sankcje za niestawienie się w Jobcenter
Nowe przepisy znacznie zaostrzają również system kar.
Jeżeli beneficjent bez uzasadnionej przyczyny opuści drugie wyznaczone spotkanie w Jobcenter, jego świadczenie zostanie obniżone o 30 proc. na trzy miesiące.
Przy świadczeniu wynoszącym 563 euro oznacza to utratę 168,90 euro miesięcznie.
W przypadku kolejnych nieusprawiedliwionych nieobecności świadczenie może zostać całkowicie zawieszone. Zasadniczo nastąpi to po opuszczeniu trzech wyznaczonych terminów.
Koszty mieszkania nadal będą jednak opłacane przez państwo, aby uniknąć zadłużenia z tytułu czynszu.
Odmowa pracy może oznaczać utratę świadczenia
Znacznie surowsze będą również konsekwencje odmowy przyjęcia odpowiedniej oferty pracy.
W takim przypadku Grundsicherung może zostać całkowicie wstrzymane na jeden miesiąc.
Przepisy przewidują jednak ochronę dzieci. Jeżeli sankcja dotyczy rodziców, obniżeniu ulegnie wyłącznie część świadczenia przeznaczona dla dorosłych. Świadczenia wypłacane na dzieci pozostaną bez zmian.
Dużo niższe limity oszczędności
Jedną z największych zmian jest likwidacja dotychczasowych wysokich limitów tzw. majątku chronionego.
Dotychczas osoba samotna mogła w pierwszym roku pobierania Bürgergeld posiadać oszczędności do 40 000 euro, a po roku limit wynosił 15 000 euro.
Nowe przepisy całkowicie likwidują ten okres ochronny.
Od początku obowiązywać będą następujące limity:
- do 30. roku życia – 5 000 euro,
- do 40. roku życia – 10 000 euro,
- do 50. roku życia – 12 500 euro,
- powyżej 50 lat – 20 000 euro.
Oszczędności przekraczające te kwoty będą musiały zostać wykorzystane na utrzymanie, zanim dana osoba uzyska prawo do świadczenia.
Więcej obowiązków dla beneficjentów i pracodawców
Nowe przepisy przewidują również zmiany w funkcjonowaniu Jobcenterów.
Beneficjenci będą musieli osobiście stawiać się na wezwania urzędu, a podpisany plan współpracy stanie się bardziej wiążący.
Dodatkowo Jobcenter będzie miał obowiązek zgłaszania podejrzeń dotyczących wyłudzania świadczeń lub pracy „na czarno” odpowiednim służbom.
Zmiany obejmą również pracodawców – informuje T-online. Jeżeli zostanie udowodnione, że zatrudniali pracowników nielegalnie, będą zobowiązani – razem z pracownikiem – zwrócić państwu nienależnie wypłacone świadczenia.
Przeczytaj także: Niemcy: Od 1 lipca wielkie zmiany dla konsumentów. Dotyczą emerytur, zakupów, paliwa
Prawie 3 miliony bezrobotnych w Niemczech
Według najnowszych danych w maju liczba bezrobotnych w Niemczech spadła o 58 tys. osób i wyniosła 2,95 mln. Stopa bezrobocia osiągnęła 6,3 proc.
Warto pamiętać, że Grundsicherung przysługuje nie tylko osobom pozostającym bez pracy. Korzystają z niego również tzw. Aufstocker, czyli osoby zatrudnione, których dochody są zbyt niskie, aby samodzielnie utrzymać siebie i rodzinę.
W 2025 roku było ich około 810 tysięcy. Większość pracowała w niepełnym wymiarze czasu lub na zasadach Minijob. Około 80 tysięcy stanowiły osoby zatrudnione na pełny etat, które mimo pracy nadal kwalifikowały się do otrzymywania świadczenia – najczęściej ze względu na utrzymanie licznych rodzin.