Dziś, 6 stycznia, obchodzimy Święto Trzech Króli, czyli Objawienie Pańskie. Dla milionów chrześcijan to ważny moment w kalendarzu liturgicznym, jednak niewielu zdaje sobie sprawę, że jedne z najważniejszych relikwii Trzech Króli znajdują się nie w Ziemi Świętej, lecz w Niemczech. Od wieków spoczywają one w Kolonii i są przedmiotem badań, które w ostatnich dekadach przyniosły zaskakujące wnioski.
Relikwie Trzech Króli w Niemczech – Sanktuarium w Kolonii
Głównym sanktuarium i miejscem przechowywania relikwii Mędrców ze Wschodu jest Katedra w Kolonii. To właśnie tam znajduje się słynny Relikwiarz Trzech Króli (Dreikönigenschrein) – monumentalny, złoty sarkofag uznawany za największe i najcenniejsze dzieło złotnicze średniowiecznej Europy.
Relikwiarz powstał w latach ok. 1180/1190–1225, a jego twórcą był Mikołaj z Verdun, najsłynniejszy złotnik swoich czasów. Konstrukcja ma formę bazyliki i została wykonana z dębowego drewna, pokrytego złotem, srebrem i emalią, zdobionego kamieniami szlachetnymi oraz antycznymi gemmami. Jego rozmiary robią ogromne wrażenie: 220 cm długości, 153 cm wysokości i 110 cm szerokości.
Jak relikwie Trzech Króli trafiły do Niemiec
Historia relikwii sięga starożytności. Zgodnie z przekazami św. Helena, matka cesarza Konstantyna Wielkiego, miała odnaleźć szczątki Trzech Mędrców w IV wieku i przewieźć je do Konstantynopola. Stamtąd relikwie trafiły do Mediolanu, gdzie spoczywały w bazylice św. Eustorgiusza.
Przełom nastąpił w 1164 roku, gdy arcybiskup Kolonii Rainald von Dassel otrzymał relikwie od cesarza Fryderyka Barbarossy po zdobyciu Mediolanu. Ich przybycie do Kolonii wywołało prawdziwy napływ pielgrzymów z całej Europy, co bezpośrednio doprowadziło do decyzji o budowie obecnej gotyckiej katedry, rozpoczętej w 1248 roku.
Co naprawdę znajduje się w reliwiarzu? Przełomowe badania
O autentyczność relikwii Trzech Króli pytano przez stulecia. Jak podkreśla Michael Hesemann, znany niemiecki historyk i badacz relikwii, przełom przyniosły nowoczesne badania naukowe.
Już w 1864 roku po otwarciu relikwiarza odkryto szczątki trzech mężczyzn: młodego, w średnim wieku i starca, co odpowiada tradycyjnym przedstawieniom Kacpra, Melchiora i Baltazara. Kluczowe okazały się jednak badania przeprowadzone w 1981 roku, dotyczące tkanin, w które owinięte były kości.
Jedwabie ze Szlaku Jedwabnego i cesarska purpura
Analizie przewodził prof. Daniel de Jonghe z Królewskiego Muzeum Sztuki i Historii w Brukseli – światowej klasy ekspert w dziedzinie archeologii tekstylnej. Jak relacjonuje Hesemann, badania wykazały, że:
- tkaniny mają pochodzenie orientalne i datowane są na okres od I do IV wieku n.e.,
- fragmenty jedwabiu są identyczne z tkaninami znanymi z Palmiry, ważnego miasta na Szlaku Jedwabnym,
- jedna z tkanin była barwiona prawdziwą purpurą, zarezerwowaną w starożytności wyłącznie dla cesarzy i senatorów.
Autentyczność purpury potwierdziła także analiza chemiczna wykonana w laboratoriach Bayer AG w Leverkusen. Wykazano, że barwnik pochodził z wydzieliny purpurowych ślimaków – dokładnie tej samej substancji, którą stosowano w Cesarstwie Rzymskim.
Przeczytaj także: Święto Trzech Króli w Niemczech 2026. Tradycje i landy, w których 6 stycznia jest dniem wolnym
Co mówią badania o Trzech Królach?
Zdaniem Michaela Hesemanna wyniki badań są imponującym potwierdzeniem wielowiekowej tradycji. Wszystko wskazuje na to, że Trzej Mędrcy zmarli i zostali pochowani w I wieku, prawdopodobnie w jednym z miast Szlaku Jedwabnego – powiedział w wywiadzie opublikowanym na stronie Narodowego Sanktuarium Św. Józefa w Kaliszu. Relikwie zostały odzyskane i otoczone czcią w IV wieku przez cesarzową Helenę. Rzymskie jedwabie i purpurowe tkaniny mogły zostać dodane w późniejszym okresie jako forma godnego zabezpieczenia relikwii.
Obecnie Relikwiarz Trzech Króli znajduje się za ołtarzem głównym Katedry w Kolonii, w przeszklonej gablocie. Do dziś pozostaje jednym z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych w Niemczech i w całej Europie.