10 krajów zawiesiło układ z Schengen. Nadzwyczajne środki na granicy i kontrole — Konflikt na Bliskim Wschodzie, wojna w Ukrainie, chaos w Afryce Północnej — trudna sytuacja geopolityczna nakręca spiralę zagrożenia terrorystycznego i presji migracyjnej. Codziennie tysiące osób próbują nielegalnie przedostać się na teren Europy. Z powodu kryzysu migracyjnego i obaw o bezpieczeństwo wiele krajów sięga po narzędzie, które jeszcze dekadę temu wydawało się nie do pomyślenia — zawieszenie swobodnego przepływu na granicach wewnętrznych. W praktyce oznacza to kontrole i nadzwyczajne środki. Już 10 krajów w Europie przywróciło kontrole graniczne. Co to oznacza dla milionów podróżnych? I jak długo potrwa ten „tymczasowy” stan wyjątkowy?
10 krajów zawiesiło układ z Schengen. Nadzwyczajne środki na granicy i kontrole
Strefa Schengen — porozumienie gwarantujące swobodę przemieszczania się bez kontroli paszportowych między 29 krajami europejskimi — przeżywa najtrudniejszy okres od swojego powstania w 1985 roku. Kodeks graniczny Schengen dopuszcza tymczasowe przywrócenie kontroli w przypadku poważnego zagrożenia dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa wewnętrznego. Teoretycznie powinien to być środek ostateczny, ograniczony w czasie i proporcjonalny do zagrożenia. W praktyce jednak kontrole — wprowadzane na 30 dni z możliwością przedłużania — trwają w niektórych krajach od lat.
Napędza je splot czynników: nielegalna migracja, zagrożenie terrorystyczne, przemyt ludzi, wojna w Ukrainie, konflikt na Bliskim Wschodzie oraz — coraz częściej — działania hybrydowe Rosji i Białorusi, w tym sabotaż infrastruktury energetycznej.
Przeczytaj także: Chaos na lotniskach w Schengen przez nowe kontrole. Coraz więcej pasażerów nie odlatuje
Które kraje prowadzą kontrole graniczne w 2026 roku?
Oto pełna lista krajów Schengen z aktywnymi kontrolami granicznymi, wraz z datami ich obowiązywania i powodami wprowadzenia.
Austria
Kontrolowane granice: Czechy, Słowacja, Węgry, Słowenia (lądowe). Do kiedy: 15 czerwca 2026. Powody: wysoki poziom nielegalnej migracji, przeciążenie systemu azylowego, wojna Rosji z Ukrainą, sytuacja na Bliskim Wschodzie oraz nasilające się zagrożenie ze strony grup terrorystycznych.
Dania
Kontrolowane granice: Niemcy (lądowa i morska), z możliwością rozszerzenia na wszystkie granice wewnętrzne. Do kiedy: 11 maja 2026. Powody: zagrożenie sabotażem ze strony Rosji, uporczywe zagrożenie terroryzmem i przestępczością zorganizowaną w związku z konfliktem izraelsko-hamasowskim oraz radykalizacja mogąca prowadzić do ataków na cele żydowskie i izraelskie.
Francja
Kontrolowane granice: wszystkie granice wewnętrzne — lotnicze, morskie oraz lądowe z Belgią, Niemcami, Luksemburgiem, Hiszpanią, Włochami i Szwajcarią. Do kiedy: 30 kwietnia 2026. Powody: utrzymujące się zagrożenie dżihadystyczne, wzrost ataków antysemickich, rozrastające się sieci przestępcze ułatwiające nielegalną migrację i przemyt, nielegalna migracja w kierunku granicy francusko-brytyjskiej z ryzykiem infiltracji osób zradykalizowanych oraz nasilająca się przemoc wśród migrantów w północnych obszarach przybrzeżnych (Dunkierka, Calais).
Niemcy
Kontrolowane granice: wszystkie dziewięć granic lądowych — z Francją, Luksemburgiem, Belgią, Holandią, Danią, Austrią, Szwajcarią, Czechami i Polską. Do kiedy: 15 marca 2026 (z zapowiedzianym przedłużeniem do września 2026). Powody: poważne zagrożenie bezpieczeństwa z powodu wysokiego poziomu nielegalnej migracji i przemytu migrantów, przeciążenie systemu azylowego oraz wpływ globalnej sytuacji bezpieczeństwa — w tym wojny w Ukrainie i sytuacji na Bliskim Wschodzie — na migrację i bezpieczeństwo.
Przeczytaj także: Niemcy zawiesili układ z Schengen. Nadzwyczajne kontrole na granicy po 15 marca
Włochy
Kontrolowane granice: Słowenia (lądowa). Do kiedy: 18 czerwca 2026. Powody: wysoki poziom nielegalnej migracji z silną obecnością siatek przemytniczych, ryzyko infiltracji terrorystycznej przez szlak zachodnio-bałkański w związku z kryzysami w Europie Wschodniej i na Bliskim Wschodzie.
Norwegia
Kontrolowane granice: wszystkie porty z połączeniami promowymi do strefy Schengen. Do kiedy: 11 maja 2026. Powody: zagrożenie dla sektora energetycznego, ryzyko sabotażu w związku z wojną w Ukrainie, działania na rzecz ochrony infrastruktury krytycznej.
Holandia
Kontrolowane granice: Niemcy (lądowa), Belgia (lądowa) oraz wewnętrzne granice lotnicze Schengen. Do kiedy: 8 czerwca 2026. Powody: poważne zagrożenie wynikające z wysokiego poziomu wniosków azylowych, nielegalnej migracji, przemytu migrantów i tzw. ruchów wtórnych, przeciążenie systemu migracyjnego i azylowego — w szczególności pojemności recepcyjnej.
Polska
Kontrolowane granice: Niemcy (lądowa), Litwa (lądowa). Do kiedy: 4 kwietnia 2026. Powody: nielegalna migracja i przemyt migrantów z Białorusi na granicy litewsko-polskiej, utrzymująca się presja migracyjna oraz poważne zagrożenie bezpieczeństwa z powodu rosnącej liczby nielegalnych migrantów po polskiej stronie granicy polsko-niemieckiej.
Przeczytaj także: Wjazd do Polski od 5 kwietnia. Na podróżujących z Niemiec i Litwy czekają utrudnienia
Słowenia
Kontrolowane granice: Chorwacja (lądowa), Węgry (lądowa). Do kiedy: 21 czerwca 2026. Powody: zagrożenia związane z Zimowymi Igrzyskami Olimpijskimi we Włoszech, wysoki poziom zagrożenia terrorystycznego i przestępczością zorganizowaną, ryzyko infiltracji terrorystycznej przez szlak migracyjny z Bałkanów Zachodnich, zagrożenia hybrydowe ze strony Rosji i Białorusi oraz niestabilność wynikająca z agresji rosyjskiej na Ukrainę i sytuacji na Bliskim Wschodzie i w Afryce.
Szwecja
Kontrolowane granice: wszystkie granice wewnętrzne (lądowe, lotnicze, morskie) oraz Dania (lądowa). Do kiedy: 11 maja 2026. Powody: poważne zagrożenie bezpieczeństwa ze strony transgranicznej przestępczości zorganizowanej, zaangażowanie zagranicznych aktorów państwowych wykorzystujących gangi przestępcze oraz uporczywe zagrożenie ze strony radykalnych grup islamistycznych.
Przeczytaj także: Gdzie żyje się najlepiej? Nowy ranking najszczęśliwszych krajów świata
Co to oznacza w praktyce?
Przywrócenie kontroli granicznych nie oznacza zamknięcia granic — jak miało to miejsce podczas pandemii COVID-19. To tymczasowe zawieszenie swobody przepływu, w ramach którego służby prowadzą wyrywkowe, niesystematyczne kontrole na przejściach granicznych i w strefie przygranicznej.
Podczas kontroli każdy podróżny musi okazać ważny dokument tożsamości — paszport lub dowód osobisty. Funkcjonariusze sprawdzają dane w Systemie Informacyjnym Schengen (SIS), weryfikując, czy wobec danej osoby nie wydano alertów, zakazów wjazdu lub czy nie figuruje w bazach poszukiwawczych. Mogą również kontrolować ważność wiz.
W praktyce oznacza to jedno: wydłużony czas oczekiwania na granicach, szczególnie w weekendy, okresy wakacyjne i godziny szczytu. Kto planuje podróż samochodem przez Europę, powinien zabrać ze sobą dokumenty i uzbroić się w cierpliwość.
Koniec Schengen, jakie znaliśmy?
Kontrole graniczne w strefie Schengen, z założenia tymczasowe i wyjątkowe, w praktyce stają się stałym elementem europejskiego krajobrazu. Niektóre kraje — jak Austria, Francja czy Niemcy — prowadzą je nieprzerwanie od lat, przedłużając je co kilka miesięcy. Lista powodów rośnie z każdym rokiem: do kryzysu migracyjnego i terroryzmu doszły wojna w Ukrainie, konflikt na Bliskim Wschodzie i rosyjskie działania hybrydowe.
Czy Europa wróci kiedyś do w pełni otwartych granic? Na razie wszystko wskazuje na to, że Schengen bez kontroli to coraz bardziej wspomnienie niż rzeczywistość.