Prezydent Karol Nawrocki poinformował, że podjął decyzję o odebraniu Orderu Orła Białego prezydentowi Ukrainy Wołodymyrowi Zełenskiemu. Powodem jest zgoda ukraińskiego przywódcy na nadanie jednej z jednostek wojskowych nazwy „Bohaterów UPA”. Decyzja wywołała reakcje po stronie ukraińskiej oraz komentarze polskich polityków.
Prezydent Nawrocki zdecydował o odebraniu Orderu Orła Białego Zełenskiemu
Bezpośrednią przyczyną decyzji prezydenta Nawrockiego była zgoda prezydenta Ukrainy na nadanie jednej z jednostek wojskowych nazwy „Bohaterów UPA”. Decyzja ogłoszona pod koniec maja, spotkała się w Polsce z krytyką. Negatywnie ocenili ją m.in. premier Donald Tusk, szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz oraz Ministerstwo Spraw Zagranicznych.
Prezydent Nawrocki: to sygnał ostrzegawczy
W nagraniu opublikowanym w serwisie X prezydent Karol Nawrocki powiedział między innymi: „Ofiar naszych przodków nie wolno zdradzić milczeniem. To groby, o których nie wolno zapomnieć. To rany historii, które wymagają prawdy, pamięci i szacunku.
My, Polacy, pamiętamy o swoich. Nie porzucamy ich i zawsze się o nich upominamy. Szacunek dla przodków i uczciwość wobec historii są obowiązkiem nas wszystkich. Naród, który traci pamięć, traci część swojej duszy. Państwo, które przestaje bronić prawdy o swojej historii, przestaje być strażnikiem narodowego szacunku.
Prawda historyczna nie jest i nigdy nie może być kartą przetargową. Pamięć o ofiarach jest moralnym obowiązkiem państwa polskiego.
Dla zdecydowanej większości polskiego społeczeństwa Ukraińska Powstańcza Armia – UPA – pozostaje przede wszystkim formacją odpowiedzialną za okrutne zbrodnie dokonane na obywatelach Rzeczypospolitej podczas II wojny światowej. Stanowisko państwa polskiego w tej sprawie jest znane od lat. W 2016 roku Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uznał zbrodnie dokonane przez OUN i UPA za ludobójstwo. Na mocy tego aktu dzień 11 lipca został ustanowiony Narodowym Dniem Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów. W 2025 roku zostało to także potwierdzone mocą specjalnej ustawy”.
Prezydent Polski Karol Nawrocki podkreślił jednocześnie , że decyzja o odebraniu odznaczenia nie jest wymierzona przeciwko narodowi ukraińskiemu i nie oznacza zmiany strategicznego kierunku polskiej polityki bezpieczeństwa ani rezygnacji ze wsparcia Ukrainy.
Nawrocki ocenił, że relacje polsko-ukraińskie psuje „wzmacnianie pamięci zatrutej zbrodnią”. Jak dodał, decyzja dotycząca Orderu Orła Białego ma charakter nie tylko symboliczny, lecz jest również „sygnałem ostrzegawczym”. Czytaj dalej poniżej
Na zakończenie swojego wystąpienia prezydent powiedział:
W polskiej przestrzeni publicznej nie ma miejsca dla czerwono–czarnych banderowskich flag. Najwyższy czas usankcjonować to prawnie. Jednocześnie nie może być przyzwolenia na zrównywanie UPA z AK czy żołnierzami Niezłomnymi. W przeciwieństwie do UPA Komenda Główna AK przestrzegała przed ślepą zemstą, zakazując zabijania kobiet i dzieci. Ci, którzy głoszą takie kłamstwa, powinni być wykluczeni z publicznej dyskusji. Szkodzą Polsce.
Szanowni Państwo,
Nie możemy zapomnieć o naszej historii. Nie możemy porzucić naszej pamięci. Nie możemy oddać godności naszych ofiar. Tak rozumiemy obowiązek wobec tych, którzy nie mogą już mówić własnym głosem. Tak rozumiemy znaczenie Orderu Orła Białego.
Polska żyje, gdy Naród pamięta. Niech żyje Polska!”
Ukraina krytykuje decyzję polskiego prezydenta
Szef ukraińskiej dyplomacji Andrij Sybiha ocenił, że pozbawienie prezydenta Zełenskiego najwyższego polskiego odznaczenia jest „strategicznym błędem”, na którym skorzysta jedynie Rosja. Zapowiedział również, że zwróci przyznany mu w 2022 roku Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej.
Kancelaria prezydenta Wołodymyra Zełenskiego poinformowała, że nie komentuje sprawy. Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy Rusłan Stefanczuk ocenił natomiast, że sytuacja może negatywnie wpłynąć na partnerstwo obu państw.
Tusk apeluje o tonowanie emocji
Premier Donald Tusk napisał w serwisie X, że konflikt między Polską a Ukrainą cieszy Władimira Putina i niepokoi sojuszników. Podkreślił, że zadaniem prezydentów Polski i Ukrainy powinno być tonowanie emocji, a nie podsycanie napięcia. Rzecznik rządu Adam Szłapka zwrócił uwagę, że decyzję prezydenta Nawrockiego pochwalił Dmitrij Miedwiediew. Były prezydent Rosji zamieścił na platformie X post, w którym skomentował informację o cofnięciu odznaczenia prezydentowi Ukrainy.
Rzecznik rządu Adam Szłapka zwrócił uwagę, że decyzję prezydenta Nawrockiego pochwaliła Rosja. Przywołał przy tym wpis, który zamieścił na platformie X Dmitrij Miedwiediew. Czytaj dalej poniżej
Podzielone reakcje polskich polityków
Decyzja prezydenta Nawrockiego wywołała zróżnicowane reakcje w polskiej polityce. Przedstawiciele opozycji ocenili ją jako słuszną. Politycy koalicji rządzącej, w tym przedstawiciele Lewicy i Polski 2050, zwracali natomiast uwagę na możliwe negatywne skutki dla relacji polsko-ukraińskich.
Przeczytaj także: Młodzi Ukraińcy masowo uciekają do Niemiec. Merz: Powinni wracać do kraju
Order Orła Białego dla Zełenskiego
Wołodymyr Zełenski otrzymał Order Orła Białego w kwietniu 2023 roku z rąk prezydenta Andrzeja Dudy. Odznaczenie przyznano mu za zasługi w rozwijaniu współpracy między Polską a Ukrainą oraz działania na rzecz pokoju i bezpieczeństwa w Europie.
Zgodnie z ustawą o orderach i odznaczeniach prezydent może pozbawić orderu z własnej inicjatywy po zasięgnięciu opinii odpowiedniej kapituły. Nie jest jednak jednoznacznie rozstrzygnięte, czy przy odebraniu odznaczenia konieczna jest kontrasygnata premiera.