Jeden dokument zamiast sterty papierów. UE planuje rewolucję w ubezpieczeniach. Pracuje nad rozwiązaniem, które może znacząco uprościć życie milionów obywateli przemieszczających się między państwami członkowskimi. Chodzi o Europejski Paszport Ubezpieczenia Społecznego, znany jako ESSPASS, czyli projekt wspólnego, cyfrowego potwierdzania praw do ubezpieczenia społecznego w całej UE. Inicjatywa ma odpowiedzieć na problemy biurokratyczne, z którymi dziś mierzą się pracownicy, studenci, firmy i instytucje publiczne. Jeśli plan zostanie zrealizowany, może to być jeden z największych kroków w stronę nowoczesnej administracji w Europie.
Nowy dokument dla wszystkich obywateli UE
Europejski Paszport Ubezpieczenia Społecznego ESSPASS to planowany, wspólny dla całej Unii Europejskiej system cyfrowych dokumentów potwierdzających prawa do ubezpieczenia społecznego. Projekt rozwijany jest przez Komisję Europejską i opiera się na koncepcji europejskiej tożsamości cyfrowej, czyli EUDI Wallet.
Celem ESSPASS jest umożliwienie obywatelom bezpiecznego przechowywania i okazywania dokumentów takich jak A1, potwierdzającego właściwość systemu ubezpieczeń przy delegowaniu do pracy za granicą, czy Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego EHIC. Dokumenty te miałyby być dostępne w formie cyfrowej, możliwej do natychmiastowej weryfikacji przez pracodawców, lekarzy oraz urzędy w innych krajach UE.
Dziś większość tych zaświadczeń funkcjonuje jako pliki PDF lub plastikowe karty bez jednolitego systemu sprawdzania ich autentyczności. To prowadzi do opóźnień, nieporozumień i zwiększa ryzyko nadużyć. ESSPASS ma wprowadzić jeden standard obowiązujący we wszystkich państwach członkowskich.
Przeczytaj także: Zmiany w supermarketach w całej UE. Klienci zauważą je od razu
Mniej biurokracji dla pracowników i firm w całej UE
Jednym z głównych problemów obecnego systemu są skomplikowane procedury administracyjne. Osoby pracujące lub studiujące w innym kraju UE często muszą przedstawiać różne dokumenty, wypełniać te same dane wielokrotnie i czekać tygodniami na decyzje urzędów. Szczególnie dotyczy to pracowników przygranicznych, pracowników delegowanych oraz firm działających międzynarodowo.
Według danych Komisji Europejskiej około 14 milionów obywateli UE mieszka lub pracuje w innym państwie członkowskim. W samym 2023 roku wydano 5,5 miliona zaświadczeń A1, najczęściej w formie plików PDF. Z kolei Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego posiada około 253 milionów osób, jednak karta ta nie umożliwia obecnie weryfikacji online.
Dzięki ESSPASS procedury miałyby być znacznie szybsze. Dane byłyby wprowadzane tylko raz, a instytucje w całej UE korzystałyby z tych samych standardów. Dla firm oznacza to realne ograniczenie kosztów administracyjnych i mniejsze ryzyko błędów przy delegowaniu pracowników.
Koniec z chaosem papierkowym dla milionów obywateli
Istotnym elementem projektu jest zwiększenie bezpieczeństwa systemu ubezpieczeń społecznych. Cyfrowy paszport ubezpieczeniowy umożliwi automatyczne sprawdzanie autentyczności, ważności i integralności dokumentów w czasie rzeczywistym. To znacząco utrudni fałszowanie zaświadczeń i nieuprawnione korzystanie ze świadczeń socjalnych.
Dla administracji publicznej oznacza to mniejsze obciążenie pracą oraz lepszą kontrolę nad systemem. Dla obywateli większą pewność, że ich prawa są uznawane w każdym kraju UE na takich samych zasadach.
Komisja Europejska podkreśla również, że korzystanie z ESSPASS nie będzie obowiązkowe. Osoby, które nie posiadają smartfona lub nie chcą korzystać z rozwiązań cyfrowych, nadal będą mogły używać dokumentów papierowych. Mają one jednak zawierać cyfrowe mechanizmy weryfikacji, aby zachować spójność systemu.
Kiedy ESSPASS wejdzie w życie i co dalej
Na obecnym etapie Europejski Paszport Ubezpieczenia Społecznego znajduje się w fazie analizy skutków oraz konsultacji publicznych. Komisja Europejska zapowiada, że konkretny projekt rozporządzenia zostanie przedstawiony w trzecim kwartale 2026 roku. Dopiero wtedy rozpoczną się formalne prace legislacyjne na poziomie UE.
Warto zaznaczyć, że projekt spotyka się z pozytywnym odbiorem ze strony instytucji krajowych. Przedstawiciele niemieckiego systemu ubezpieczeń społecznych. Chip.de podaje, że Deutsche Rentenversicherung Bund oraz GKV Spitzenverband, wskazują na duży potencjał ESSPASS i popierają jego rozwój.