Probiotyki od lat należą do najchętniej kupowanych suplementów diety. Obiecują lepsze trawienie, regularne wypróżnienia, ładniejszą cerę, a nawet bardziej płaski brzuch. Nietrudno się domyślić, że miliony ludzi wydają na nie od kilkudziesięciu do nawet ponad 60 euro miesięcznie. Coraz częściej słychać jednak głosy ekspertów, którzy studzą ten entuzjazm i przypominają: nauka nie zawsze nadąża za marketingowymi obietnicami. Czy więc probiotyki rzeczywiście działają tak, jak sugerują reklamy?
Czym właściwie są probiotyki
Probiotyki to żywe mikroorganizmy, najczęściej wyselekcjonowane szczepy bakterii, które mają wspierać naturalną florę bakteryjną jelit. W teorii ich zadaniem jest przywracanie równowagi w układzie pokarmowym, a w efekcie także poprawa ogólnego samopoczucia i zdrowia. Coraz więcej mówi się przecież o tym, że jelita są powiązane z odpornością, nastrojem czy metabolizmem. Popularność probiotyków mocno napędzają media społecznościowe oraz rosnąca świadomość, jak ważny jest mikrobiom jelitowy. W praktyce jednak między tym, co sugerują influencerzy i reklamy, a tym, co potwierdzają badania naukowe, pojawia się czasem spora przepaść.
Czy probiotyki naprawdę działają?
Specjaliści podkreślają, że skuteczność probiotyków zależy przede wszystkim od konkretnych szczepów bakterii, a te nie zawsze są dobrze dobrane. Dietetyczka Nicolette Pace zwraca uwagę, że w wielu suplementach znajdują się mieszanki bakterii dobranych raczej pod kątem marketingu niż solidnych danych naukowych. Innymi słowy – ładnie brzmią na etykiecie, ale niekoniecznie zostały rzetelnie przebadane.
Z kolei konsultant ds. żywienia Dan Jackowiak zauważa, że przy takich dolegliwościach jak wzdęcia, gazy czy zespół jelita drażliwego wyniki badań klinicznych są niejednoznaczne i trudne do powtórzenia. Raz widać efekt, innym razem – już nie. To sprawia, że trudno mówić o jednym, uniwersalnym scenariuszu „weź probiotyk, a wszystko minie”.
Droższe nie znaczy lepsze
Badanie przeprowadzone na Georgetown University pokazało wyraźnie, jak duża jest różnica między reklamami probiotyków a twardymi faktami. Naukowcy przeanalizowali dostępne na rynku preparaty i ustalili, że jedynie około 35 procent z nich można było powiązać z badaniami klinicznymi, które faktycznie potwierdzają deklarowane działanie.
Co ciekawe, najdroższe suplementy z wieloma szczepami wcale nie wypadły najlepiej. W wielu przypadkach prostsze, tańsze preparaty okazywały się co najmniej tak samo skuteczne, a nierzadko nawet skuteczniejsze niż ich „luksusowe” odpowiedniki z rozbudowaną listą składników.
W 2020 roku Amerykańskie Towarzystwo Gastroenterologiczne przyjrzało się zbiorczo dostępnym badaniom i doszło do wniosku, że brakuje mocnych dowodów, aby rutynowo zalecać probiotyki przy większości częstych chorób jelit. Dotyczy to między innymi zespołu jelita drażliwego (IBS), choroby Crohna czy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.
Przeczytaj też: Kalendarz księżycowy na marzec: co warto zrobić w ogrodzie i w pielęgnacji?
Jelita są bardzo indywidualne
Naukowcy zwracają też uwagę, że probiotyki działają niezwykle indywidualnie. Każdy z nas ma inny, unikalny skład mikroflory jelitowej – trochę jak odcisk palca. To, co pomoże jednej osobie, u innej może nie dać żadnego efektu.
Naturalne bakterie zasiedlające jelita często skutecznie „bronią swojego terytorium” przed obcymi szczepami z kapsułek. W praktyce oznacza to, że model „jedna kapsułka dla wszystkich” po prostu się nie sprawdza – opisuje portal dailymail.co.uk. Jeśli więc ktoś czuje wyraźną poprawę po probiotyku, najprawdopodobniej trafił na dobrze dopasowany szczep do swojego mikrobiomu.
Przeczytaj też: Zimą łatwo się pomylić: COVID czy grypa? Sprawdź, jak odróżnić choroby po objawach
Dla większości osób najlepszym wsparciem dla jelit wciąż pozostaje codzienna dieta, a nie kosztowne kapsułki. Eksperci przypominają, że kluczowe znaczenie ma duża ilość błonnika i różnorodnych produktów roślinnych na talerzu – warzyw, owoców, pełnych zbóż czy roślin strączkowych. To właśnie takie nawyki najskuteczniej „karmią” nasze dobre bakterie i pomagają dbać o jelita bez czarów z etykiet suplementów.