Żegnaj niedzielny odpoczynku – Niemcy szukają coraz odważniejszych sposobów na wyjście z kilkuletniej stagnacji gospodarczej. Jeden z rozważanych pomysłów dotyczy tradycji, która dla wielu pokoleń była niepodważalna. Rząd kanclerza Friedricha Merza przygotowuje reformy mające zwiększyć produktywność i pobudzić konsumpcję, a debata objęła zasadę obowiązującą od ponad 100 lat. Dla milionów pracowników zmiana mogłaby oznaczać nowy rytm tygodnia pracy.
Żegnaj niedzielny odpoczynku. Niemcy chcą zmienić 100-letnią zasadę, aby ożywić gospodarkę
Chodzi o niedzielny odpoczynek i możliwość rozszerzenia handlu na ostatni dzień tygodnia. Ochronę niedzieli jako dnia wolnego po raz pierwszy zapisano w konstytucji weimarskiej z 1919 roku. Dokument stanowił, że niedziele i święta powinny być chronione ustawowo jako dni odpoczynku od pracy i „duchowego podniesienia”. Zasada ta została później zachowana w niemieckim porządku konstytucyjnym utworzonym po II wojnie światowej.
Przez ponad sto lat reguła ta stała się stałym elementem życia w Niemczech. Istnieją wprawdzie wyjątki, a kraje związkowe mogą zezwalać na otwarcie sklepów w wybrane niedziele, jednak dla większości placówek handlowych jest to dzień wolny od pracy. W obliczu problemów gospodarczych tradycja stała się jednak przedmiotem debaty, która jeszcze niedawno wydawała się niemożliwa: czy Niemcy mogą nadal pozwalać sobie na ograniczenie działalności dużej części gospodarki przez jeden dzień w tygodniu?
Otwarte sklepy w niedziele mają pobudzić konsumpcję
Pierwsze zmiany już zmierzają w kierunku większej elastyczności. Od stycznia piekarnie, cukiernie i biblioteki będą mogły działać w niedziele dłużej. Dołączą tym samym do branż, które już korzystają z wyjątków, takich jak szpitale, restauracje, transport czy prasa. Najważniejszą kwestią pozostaje jednak szersze dopuszczenie pracy i działalności firm w niedziele — rozwiązanie popierane przez przedstawicieli biznesu jako sposób na zwiększenie konsumpcji.
Argument handlowców jest prosty: sklepy stacjonarne muszą zamykać drzwi, podczas gdy handel internetowy działa przez całą dobę. Liberalizacja mogłaby przyciągnąć więcej klientów do centrów miast, wesprzeć restauracje i branżę rozrywkową oraz przynieść dodatkowe dochody. W gospodarce, która w 2025 roku wzrosła zaledwie o 0,2%, nawet dotąd nienaruszalna zasada zaczyna być oceniana przez pryzmat korzyści finansowych, jakie mogłaby przynieść.
Reforma bezpośrednio dotyka prawa do odpoczynku
Plan wywołuje jednak poważne kontrowersje. Przeciwnicy zmian podkreślają, że niedziela to nie tylko dzień, w którym sklepy nie prowadzą sprzedaży. To także jeden z nielicznych wspólnych okresów odpoczynku dla pracowników i ich rodzin. Krytycy ostrzegają, że jeśli wyjątki staną się regułą, cenę pobudzania konsumpcji zapłacą osoby, które będą musiały pracować w dniu chronionym przez niemieckie prawo od ponad stu lat.
Zwolennicy reform odpowiadają, że Niemcy nie mogą rozwiązywać obecnych problemów gospodarczych wyłącznie za pomocą zasad stworzonych dla społeczeństwa sprzed stulecia. Rząd Merza chce zwiększyć produktywność i ożywić gospodarkę po trudnym okresie, a szersze otwarcie działalności w niedziele stało się częścią tej dyskusji. Za sporem o godziny otwarcia sklepów kryje się znacznie ważniejsze pytanie: jak daleko Niemcy są gotowe pójść, aby wrócić na ścieżkę wzrostu?
„Lokomotywa Europy” znów szuka tempa
Presja na zmiany pojawia się po kilku latach, w których największa gospodarka Europy wyraźnie straciła dynamikę. Niemcy, przez lata nazywane „lokomotywą Europy”, przeszły przez recesję i okres stagnacji, a w 2025 roku ich gospodarka urosła jedynie o 0,2%. Na 2026 rok prognozowany jest umiarkowany wzrost. Rząd chce jednocześnie pobudzić inwestycje, zwiększyć produktywność i konsumpcję poprzez szerszy pakiet reform.
Przeczytaj także: Niemcy wprowadzają ważne zmiany od września 2026. Nowe zasady dla kierowców, konsumentów, na dworcach i na granicy
Debata o niedzielnym odpoczynku wpisuje się w tę gospodarczą ofensywę. Zwolennicy większej elastyczności przekonują, że dłuższe godziny handlu mogą wygenerować dodatkową aktywność gospodarczą, jak informuje Bundesregierung.de. Po ponad 100 latach szczególnej ochrony niedziela również znalazła się w centrum dyskusji o gospodarczej przyszłości Niemiec.
Dla pracowników, handlowców i konsumentów taka zmiana oznaczałaby znacznie więcej niż możliwość zrobienia zakupów w niedzielę. Byłaby to zmiana zwyczaju głęboko zakorzenionego w niemieckim społeczeństwie oraz otwarcie dnia, który przez pokolenia pozostawał w dużej mierze poza handlowym rytmem tygodnia. Dlatego konflikt między potrzebą wzrostu gospodarczego a ochroną cotygodniowego odpoczynku może stać się jednym z najbardziej wrażliwych sporów wokół reform przygotowywanych w Berlinie.