W Niemczech i Austrii grudzień to nie tylko czas jarmarków i spotkań ze Świętym Mikołajem. To także moment, kiedy na ulice wychodzi Krampus – upiorna postać z alpejskich legend, która od stuleci budzi postrach wśród najmłodszych. Ten „anty-Mikołaj” nie rozdaje prezentów. Przeciwnie — karze niegrzeczne dzieci, a jego wygląd potrafi zmrozić krew w żyłach. Kim naprawdę jest Krampus i dlaczego wciąż zajmuje tak ważne miejsce w zimowych tradycjach południowych Niemiec i Austrii?
Kim jest Krampus?
Krampus to jedna z najbardziej charakterystycznych postaci alpejskiego folkloru, szczególnie w Austrii, Południowym Tyrolu i Bawarii. W przeciwieństwie do Świętego Mikołaja, który nagradza grzeczne dzieci, Krampus pojawia się po to, by upominać i karać te, które były niegrzeczne. Ma straszyć, ale także… wychowywać.
Jego mroczny wygląd, ciemny płaszcz i czarna twarz straszą nie tylko najmłodszych. W Dolnej Bawarii czasami pojawia się owinięty w worki po ziemniakach. Często nosi dekoracyjną drewnianą maskę, która ukrywa jego twarz.
Coraz częściej współcześni Krampusowie noszą maski wykonane z aluminium, plastiku lub gumy. Rogi na jego głowie są prawdziwe i pochodzą od kozy, koziorożca lub barana. Do swojego stroju przyczepia dzwonki, aby robić hałas. Czasami strój uzupełnia łańcuch do wywołania upiornego grzechotania. Równie ważny jest ogon wykonany z końskiego włosia, który nosi na plecach. Używa go do karania niegrzecznych dzieci, ale czasem też niegrzecznych dorosłych. Jego wygląd różni się nieco w zależności od regionu, ale zawsze jest przerażający i budzący grozę.
Przeczytaj także: Tak wygląda okres bożonarodzeniowy w Niemczech. Wiele osób szczególnie szokuje jeden zwyczaj
Skąd wziął się zwyczaj Krampusa?
Tradycja Krampusa narodziła się w Austrii, a następnie rozprzestrzeniła na Bawarię i inne kraje alpejskie. Najstarsze wzmianki sięgają XVII wieku, kiedy to zakonnicy wprowadzili zwyczaj odwiedzin dzieci przez Mikołaja 6 grudnia. Tyle że do niegrzecznych przychodziła… demoniczna postać przypominająca diabła.
Krampus był kimś więcej niż postrachem najmłodszych. Pilnował też dorosłych, wymierzając symboliczne „kary” skąpym gospodarzom czy butnym kawalerom.
W czasach inkwizycji zwyczaj ten został zakazany, a przebieranie się za Krampusa groziło śmiercią. Jednak tradycja przetrwała w odległych alpejskich dolinach i odżyła w XX wieku, głównie jako element folkloru.
Krampus w różnych regionach
Tradycja Krampusa różni się w zależności od regionu i nigdzie nie wygląda tak samo.
W Karyntii organizuje się widowiskowe parady, którym często towarzyszą fajerwerki, natomiast w Salzburgu uczestnicy wydarzeń muszą liczyć się z symbolicznym „obdarowaniem” rózgą.
We Wschodnim Tyrolu znany jest zwyczaj siłowego pojedynku z Krampusem, podczas którego odważny mieszkaniec próbuje „pokonać” rogatego stwora. Z kolei w Berchtesgadener Land Krampus pojawia się w duecie — obok futrzastego Kramperla występuje także bardziej zwinny Gankerl, którego można rozpoznać po małych dzwoneczkach.
W dolinie Gastein Krampus chodzi od domu do domu wraz ze Świętym Mikołajem i aniołem, przypominając mieszkańcom o odwiecznym podziale na „grzecznych” i „niegrzecznych”.
W północnych i zachodnich Niemczech funkcjonuje pod inną nazwą — Knecht Rupprecht — choć jego rola jest zbliżona do tradycyjnego Krampusa z Alp.
Krampus dziś — między strachem a zabawą
Współczesny Krampus zmienił swoje oblicze. Choć wciąż wygląda przerażająco, coraz częściej postrzega się go jako element lokalnego folkloru niż realne zagrożenie. Parady Krampusów przyciągają tłumy turystów, a towarzyszące im widowiska stały się jedną z najbardziej rozpoznawalnych zimowych tradycji Alp. Mimo tej ewolucji jedno pozostało niezmienne: Krampus nadal ma przypominać, że złe zachowanie nie pozostaje bez konsekwencji.