W wielu domach na całym świecie, także w Europie, może czaić się cichy, niewidzialny przeciwnik. Radon – gaz, o którym rzadko się mówi na co dzień – jest uznawany za drugą najczęstszą przyczynę raka płuc, zaraz po paleniu papierosów. Nie widzimy go, nie czujemy zapachu, nie ma smaku, a mimo to może gromadzić się w naszych mieszkaniach i domach i latami szkodzić zdrowiu. Oto miejsca o najwyższym stężeniu radonu w Niemczech.
Radon – druga najczęstsza przyczyna raka płuc
Radon to najcięższy z naturalnie występujących gazów szlachetnych. Powstaje w wyniku radioaktywnego rozpadu uranu i toru w skałach oraz glebie. Z podłoża przedostaje się następnie do budynków – wnika przez pęknięcia w fundamentach, nieszczelności przy instalacjach czy otwory rurowe. Najczęściej gromadzi się w piwnicach i na niskich kondygnacjach, gdzie wentylacja bywa najsłabsza.
Jak podaje Physikalisch-Technische Bundesanstalt (PTB), w Niemczech radon odpowiada za około 5% wszystkich zgonów na raka płuc. To oznacza około 1900 przypadków rocznie. Szacuje się, że około 10,5 miliona mieszkańców jest narażonych na stężenie radonu równe 100 bekereli na metr sześcienny powietrza – to wartość graniczna zalecana przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). To pokazuje, że problem nie dotyczy wyłącznie pojedynczych domów, ale dużych grup ludności. Czytaj dalej pod zdjęciem
Miejsca o najwyższym stężeniu radonu w Niemczech
Najwyższe średnie stężenia radonu w Niemczech odnotowuje się przede wszystkim w obszarach o określonej budowie geologicznej. Należą do nich m.in.:
- Alpenrand
- Schwarzwald
- Bayerischer Wald
- Fichtelgebirge
- Erzgebirge
- Thüringer Wald
- Harz
Jednak sam fakt, że dany region ma podwyższone stężenie radonu w glebie, nie oznacza automatycznie wysokiego zagrożenia w każdym domu. Dużą rolę odgrywa tu przepuszczalność górnych warstw ziemi oraz stan techniczny budynków. Nowocześnie zbudowane domy ze szczelnymi fundamentami i odpowiednią izolacją mogą w znacznym stopniu ograniczać przenikanie gazu z gruntu. Z kolei starsze, nieocieplone piwnice z pęknięciami w betonie sprzyjają jego gromadzeniu się.
Jak mierzyć radon w domu?
Jeśli chcemy sprawdzić, czy w naszym domu występuje podwyższone stężenie tego gazu, konieczny jest pomiar stężenia radonu. Wykonuje się go przy pomocy tzw. ekspozymetrów, czyli małych pasywnych detektorów, które rejestrują cząstki alfa powstające podczas rozpadu radonu.
Specjaliści zalecają, aby pomiar trwał dwanaście miesięcy. Tylko w takim okresie można uwzględnić sezonowe wahania – zimą częściej zamykamy okna i intensywniej ogrzewamy mieszkania, przez co stężenie w pomieszczeniach zwykle rośnie, latem natomiast więcej wietrzymy. Z długoletniego pomiaru wylicza się następnie średnią roczną wartość stężenia, która jest podstawą do oceny ryzyka zdrowotnego.
Gdy istnieje podejrzenie, że poziom radonu jest szczególnie wysoki lub chcemy dokładniej ustalić, którędy gaz przedostaje się do środka, można sięgnąć po aktywne urządzenia pomiarowe. Działają one w czasie rzeczywistym i pozwalają szybko zlokalizować newralgiczne miejsca w budynku.
Przeczytaj też: Niemieckie miasto walczy ze smrodem. Mieszkańcy dostali specjalną aplikację
Czytaj dalej
Działania prewencyjne
W przypadku prywatnych gospodarstw domowych zwykle nie ma prawnego obowiązku podejmowania konkretnych działań po stwierdzeniu obecności radonu. Eksperci są jednak zgodni: jeśli średnie roczne stężenie przekracza 300 bekereli na metr sześcienny, warto rozważyć środki zaradcze – pisze web.de, Najprostszym krokiem, dostępnym praktycznie od razu, jest regularne wietrzenie pomieszczeń, szczególnie piwnic i parteru. Długofalowo skuteczniejsze są jednak rozwiązania techniczne, takie jak:
- instalacja systemów wentylacyjnych (np. z odzyskiem ciepła), które zapewniają stałą wymianę powietrza,
- uszczelnianie miejsc przenikania radonu – pęknięć w fundamentach, szczelin przy rurach czy nieszczelności w podłodze,
- montaż specjalnych systemów odsysających gaz spod fundamentów, które wyprowadzają radon ponad dach budynku,
- w niektórych przypadkach – wprowadzenie lekkiego nadciśnienia w piwnicy, aby utrudnić napływ gazu z gruntu.
Tego typu inwestycje dobiera się zwykle indywidualnie dla konkretnego domu na podstawie wyników pomiarów i oceny konstrukcji budynku.
Przeczytaj też: Te drzwi w mieszkaniu powinny być zawsze zamknięte na noc. Różnica jest ogromna
Dlaczego radon jest szkodliwy dla zdrowia?
Paradoksalnie, sam radon jako gaz nie jest głównym problemem. Większość wdychanego radonu po prostu wydychamy. Największe zagrożenie stanowią produkty jego rozpadu. To radioaktywne izotopy, które przyczepiają się do cząsteczek kurzu i aerozoli unoszących się w powietrzu.
Podczas oddychania takie cząsteczki osadzają się w drogach oddechowych i w płucach. Tam emitują promieniowanie alfa, które może uszkadzać materiał genetyczny komórek. Długotrwała ekspozycja zwiększa ryzyko rozwoju raka płuc, szczególnie u osób, które dodatkowo palą papierosy lub przebywają w zadymionych pomieszczeniach.
Istnieją też przypuszczenia, że radon może mieć związek ze zwiększonym ryzykiem udarów u starszych kobiet, a także może potencjalnie wpływać na rozwój innych nowotworów. Jak podkreślają eksperci cytowani przez media, te zależności są jednak na razie słabiej udokumentowane niż związek z rakiem płuc.