Unia Europejska coraz poważniej rozważa scenariusze, które jeszcze niedawno wydawały się mało realne. W obliczu rosnących napięć geopolitycznych pojawiają się pytania o przyszłość bezpieczeństwa na kontynencie. Coraz więcej mówi się o konieczności budowania własnych zdolności obronnych i uniezależnienia się od dotychczasowych struktur. Temat budzi duże emocje i wywołuje dyskusję wśród polityków oraz ekspertów. Obrona bez NATO przestaje być tylko teoretycznym rozważaniem.
Obrona UE bez NATO. Europa szykuje plan działania na wypadek kryzysu
Unia Europejska przyspiesza prace nad budową własnych struktur obronnych, aby uniezależnić się od NATO. Powodem są m.in. trwająca od lat wojna w Ukrainie, napięcia na Bliskim Wschodzie oraz rosnące wątpliwości co do roli USA w przyszłym systemie bezpieczeństwa.
Według doniesień medialnych unijni liderzy pracują nad specjalnym protokołem kryzysowym, który umożliwi szybkie i niezależne działania militarne. Do tej pory państwa członkowskie reagowały głównie poprzez pilne spotkania ministrów, jednak w przyszłości decyzje mają zapadać według jasno określonych zasad.
Równolegle przygotowano ogromne środki finansowe. Unia Europejska przeznaczyła około 150 miliardów euro na inwestycje w zbrojenia. Fundusze te mają posłużyć modernizacji armii, rozwojowi wspólnych projektów oraz wzmocnieniu europejskiego przemysłu obronnego.
Artykuł 42 wraca do gry
Podstawą prawną tych działań jest artykuł 42 UE, czyli klauzula wzajemnej obrony. Po raz pierwszy została wykorzystana w 2015 roku przez Francję. Nadal jednak nie jest jasne, kto w praktyce miałby dowodzić siłami zbrojnymi poszczególnych państw, ponieważ sama UE nie posiada własnej armii.
W marcu w Brukseli odbyły się rozmowy na temat ponownego wykorzystania tej klauzuli. Wśród państw członkowskich nie ma jednak pełnej zgody co do jej wdrożenia. Ursula von der Leyen już wcześniej apelowała o jej reaktywację podczas konferencji bezpieczeństwa w Monachium.
„Wojskowa strefa Schengen” coraz bliżej
Dodatkową presję wywierają ostatnie wydarzenia międzynarodowe, które pokazują, jak szybko może zmienić się sytuacja bezpieczeństwa. W odpowiedzi Unia Europejska pracuje nad tzw. militarnym Schengen, które ma umożliwić szybkie przemieszczanie wojsk i sprzętu przez granice państw. W tym systemie ważną rolę może odegrać unijny sztab wojskowy. Jego zadaniem byłaby koordynacja działań operacyjnych i wsparcie w przypadku zagrożenia dla terytorium Europy.